Managementboek.nl gebruikt cookies.

De hark voorbij - Rijnlands denken en de menselijke maat

Nederlandstalig | Paperback
(4)
Verkooppositie: #556
8 dagen in de top 100
Onze prijs: € 25,99
Vandaag voor 21:00 uur besteld,
morgen in huis.

Ook verkrijgbaar als

Samenvatting

De hark in dit boek staat symbool voor de managementbureaucratie. Er is een hele wereld waarin die hark niets te zoeken heeft. Dat is de wereld van de vakmensen met genoeg verstand om het werk zelf te regelen. De tijd van de hark is sowieso voorbij.

Het was een tijdelijke oplossing voor een tijdelijk probleem: om met grote aantallen ongeschoolde mensen technologisch hoogwaardige prestaties...Toon volledige samenvatting

Inhoudsopgave

Leeswijzer
Inleiding

Deel 1: Bedrijfswaan
-Een situatieschets
1. Harde lessen
-We leven in een turbulente, sociaal verbonden wereld. Daar kun je geen starre, mechanische organisaties tegenoverstellen. Dat kun je wel proberen, maar de offers die je ervoor moet brengen – in vredestijd de kosten en het verlies aan menselijke waardigheid – zijn enorm.
2. Nieuwe tijden
-In de kenniseconomie heeft het scheiden van denken en doen geen zin meer. Bovendien legt de kunstmatige verticale communicatie het op alle fronten af tegen de horizontale verbinding tussen vakmensen. Zelfs beleidsmakers en regeringen hebben het door.
3. Hoogland en laagland
-Organisaties kunnen de problemen in het veld helemaal niet oplossen. Ze voegen er juist per saldo meer problemen aan toe.
4. Afhakers
-Een op de vijf mensen in organisaties is inmiddels afgehaakt. De groep vakmensen in de frontlinie van wie we het moeten hebben, wordt steeds kleiner. En de managementlogica is ons in de bol geslagen.

Deel 2: Doorgeslagen logica
-De wortels van het probleem
5. De hark voor de voeten
-Organisaties staan niet zelden het organiseren in de weg. In plaats van ons te helpen disciplineren ze ons en maken van mensen human resources van het systeem.
6. Doe het goed of doe het niet
-Getest onder de extreme omstandigheden van een oorlog blijkt dat je je besturingsconcept maar beter zo helder mogelijk kunt hebben.
7. Lessen van het slagveld
-Wie in het moerassige laagland slag moet leveren, moet een ware overlevingskunstenaar zijn. Chaos als uitgangspunt, in plaats van iets wat bestreden moet worden. Dat kun je beter met je tegenstander doen.
8. Twee vormen van kapitalisme
-Bij het optrekken van het stof van de Berlijnse Muur worden twee diametraal tegenovergestelde vormen van kapitalisme zichtbaar, Rijnlands en Angelsaksisch.
9. Tien vraagstukken
-Hoe groot die verschillen zijn, maakt de Franse econoom Michel Albert duidelijk aan de hand van de benadering van tien wezenlijke, akelig actuele vraagstukken over economie en samenleving.
10. Organiseren onder ingenieurs
-Als het gaat om efficiency hebben de ingenieurs het gelijk van de geschiedenis. Dat gelijk zorgde ook voor grote machtsconcentratie bij bedrijven, die alle resources die ze nodig hadden, ook de human, onder hun controle brachten.
11. Taylor versus Moltke
-Zijn de consequenties van de verschillende benaderingen voor het slagveld overduidelijk, ook voor onze organisaties en economie zijn ze dat. Als tussenstap wagen we ons aan een vergelijking van beide sturingsconcepten.

Deel 3: Waarom Rijnlands moet
-Voorbij de neoliberale wereldorde
12. Rijnlands scoort economisch beter
-Ondanks allerhande ingrepen blijkt de Rijnlandse onderlegger onder de economie uiteindelijk meer solide en leidt telkens weer tot betere prestaties.
13. De bergen en de zee
-Michel Albert vergelijkt de praktijk van verzekeraars in Zwitserland met die op zee en werkt de verschillen uit naar onderliggende maatschappelijke waarden.
14. Rijnlands scoort sociaal beter
-Wat Rijnlanders echter nog meer als muziek in de oren zal klinken, is dat het Rijnlandse economische model – hoewel weinig verrassend – ook in sociaal opzicht superieur is.
15. Rijnlands verliest terrein
-Desondanks domineert het Angelsaksische denken de wereld steeds pregnanter. Voor een analyse laten we ons weer leiden door Albert.
16. Uitdagingen
-Nauwkeuriger inspelen op de wensen van de klant, kleinschaligheid en flexibiliteit, samenwerking in multifunctionele teams en netwerkachtige constructies maken dat we anders naar organiseren moeten kijken.

Deel 4: Rijnlandse organisatiekunde
-Vooruit naar vroeger
17. Rijnlandse bedrijfskunde
-In dit deel van de wereld ontwikkelde zich een eigenstandige bedrijfskunde, die de realiteit weer centraal stelt en niet die verstikkende planning & control-cyclus.
18. Leidinggeven
-Geen gebral over leiderschap, maar nuchtere lessen van het front over leidinggeven. Veelal zo toepasbaar in onze moderne organisaties.
19. Zelfstandige teams
-Zelfstandigheid en samenwerking lijken onverenigbare tegenstellingen. Het Pruisische leger vond er in de negentiende eeuw verrassend actuele antwoorden op.
20. Achtergrondprocessen
-In het Rijnlands zijn management en stafdiensten kleine dienaren ten behoeve van de werkgemeenschappen. Als ze zich te veel met de realiteit bemoeien, komt zelfsturing eenvoudig niet tot stand.
21. De werkgemeenschap
-Het fenomeen is zo oud als de mensheid, maar toch kijkt menigeen er straal overheen. Het wordt tijd dat we werkgemeenschappen weer belangrijker gaan vinden dan organisaties.
22. Pasje van de zaak
-Als de regie bij de voorste linie ligt, moeten werkgemeenschappen zelf over een aantal essentiële zaken kunnen gaan. Door ze als een organisatie te zien wordt duidelijk welke dat zijn.
23. De tijd van co-
-Hoeveel organisatie heb je eigenlijk nodig? Naarmate werkgemeenschappen krachtiger worden is het antwoord: steeds en steeds minder. En uiteindelijk misschien wel geen.
24. Verbinding en interactie
-Er is een essentieel verschil tussen communicatie en verbinding. Door op dat laatste te beknibbelen creëren managers hun eigen werkgelegenheid. Keer het om en het omgekeerde is waar.
25. Vooruit naar vroeger
-Er is een hoop inspirerende literatuur die vooruitblikt naar de toekomst. Opvallend vaak is het ook een ontmoeting met het verleden.

Specificaties

EAN:9789047010036
Taal:Nederlandstalig
Bindwijze:Paperback, 224 blz.
Uitgever:Business Contact
Druk:1e druk, 2016

Over Harold Janssen

Harold Janssen is oprichter van DeLimes organisatieontwikkeling en organisatieactivist van het eerste uur. Hij is actief als coach, conferentieleider, schrijver, spreker, trainer, adviseur, bestuurder en interim-manager. Hij heeft een onwrikbaar geloof in eenieders eigen kunnen en de kracht van communicatie. Groeien doet een organisatie in zijn visie niet door in kosten te snijden of door fusies en overnames maar eerst en vooral door de samenwerking te verbeteren. Om te beginnen binnen de organisatie maar ook daarbuiten. Harold doorziet snel de patronen en weet vaak met minimale ingrepen grote verbeteringen aan te brengen.

Lezersrecensies

de Stand van het Rijnlands denken

11-01-2017 | J.L.M. Evers

Wat mij betreft is het een mooi boek, met een mooie bedoeling: herijking van Rijnlandse bronnen (de tijden zijn weliswaar nieuw, maar de manier van organiseren die erbij hoort is zo oud als de wereld) met 3 mooie hoofdboodschappen:

1. Er is een tijd geweest waarin de werkelijkheid nog als een geheel beschouwd werd; we leven in een sociaal verbonden wereld. Pas sinds zo’n 200 jaar zijn er organisaties, die zich specialiseren op een deel daarvan. Mensen of aspecten die buiten hun scope vallen, bestaan voor hen niet.
Droom is dat we vooruit gaan als samenleving door terug weer de gehele werkelijkheid als uitgangspunt van ons handelen te nemen. Vandaar het herontdekken, her-ontwikkelen, vooruit naar vroeger, van ‘System first’ terug naar ‘People first’, de omkering van deze logica is de belangrijkste omwenteling van onze tijd!
Zie:
- Rotterdam CS Veilig (p. 146)
- 5 principes van Hamel (p. 147)
- 9 zaken in H. 22
- 7 criteria van Crew Resource Management (p. 161)
2. Door verbindingen door te knippen voorkom je dat het sociaal systeem werkt. Door op verbinden te beknibbelen creëren managers hun eigen werkgelegenheid. Keer het om (beknibbel niet) en het omgekeerd is waar.
In de kenniseconomie is denken het primaire proces geworden. De tijd waarin het loonde om op systematische wijze het denken weg te nemen bij de uitvoerende – de scheiding van denken en doen – behoort tot het verleden. (p. 34)
In plaats daarvan moet de vakman centraal staan. Niet als individu, maar datgene wat hem of haar te doen staat, in ‘het moeras van’ de realiteit, samen met anderen (p. 51)
3. Organisaties kunnen (vanuit hun ‘droge hoogland’) de problemen in het veld (in het ‘moerassige laagland’) helemaal niet oplossen.
Ook het andere grote fundament onder managementlogica verkruimelt: informatie reist alleen verticaal en horizontale communicatie is verboden. (p. 35)

De punten 2 en 3 doen mij sterk denken aan de Moderne Sociotechniek van De Sitter (complexe taken in een eenvoudige organisatie in plaats van het omgekeerde: eenvoudige taken in een complexe organisatie), met als heldere uitgangspunten (om geen afstemmingsverliezen te krijgen):
- denken en doen niet scheiden
- activiteiten binnen denken en binnen doen niet splitsen
Het prachtige/fundamentele van Punt 1 is dat het de punten 2 en 3 doortrekt naar buiten organisaties: niet alleen binnen organisaties niet scheiden en splitsen, maar ook tussen organisaties niet !

Mooi vind ik ook dat
1. het Macroniveau van de samenleving
2. het Mesoniveau van organisaties en
3. het Microniveau van vakmensen
in dit boek aan de orde komt.

1. Het macroniveau, de poging om de analyse van Michel Albert van 1991 te updaten vind ik maar ten dele geslaagd.

Albert zat in verzekeringen en onderkende 2 wezenlijk van elkaar verschillende manieren van verzekeren, die hij verhelderde met de bergen en de zee:
- de vorm die in de Alpen ontstond in het begin van de 16-de eeuw: de risico’s worden onderling verdeeld
- de vorm die in een herberg van Lloyd in Londen ontstond: een speculatieve en lucratieve manier van risicodekking.
Deze verschillen zijn geen toeval, aldus Albert. Ze houden rechtstreeks verband met twee onderliggende maatschappijvormen (p. 101)

Hij illustreert hoe die twee vormen verschillende manieren van omgaan geven met 10 maatschappelijke vraagstukken: immigratie, armoede, sociale zekerheid gunstig voor de economie, inkomensverschillen, sparen of lenen, principes of regels, bank of beurs, machtsverhoudingen binnen bedrijven, rol van bedrijven bij onderwijs, verzekeringen, Het is voorwaar geen kleinigheid (m.i. maar ten dele geslaagd dus) om op al deze gebieden even een update te geven, ook niet als het gaat om het economisch en sociaal ‘scoren’ van het Rijnlandse.

Boeiend op dit niveau vind ik de verhalen over:
- Thomas Moore (1516) en het zich toe eigenen van wat van iedereen is (The Tragedy of the Commons)
- De 2 vormen van ethiek, waar Bentham (grondlegger van het liberalisme) resp. Kant (filosoof in Konigsberg, de hoofdstad van Pruisen) voor staan
- Elinor Ostrom (Nobelprijs voor de Economie in 2009): gebruikers zijn zeer wel in staat om te beheren wat van iedereen is (p. 37), om te zoeken naar optimalisatie in plaats van maximalisatie
- De 3 pijlers van de Rijnlandse industrie (p. 97):
o Veel aandacht voor de Productie en voor Onderzoek en ontwikkeling (R&D)
o Lange termijn oriëntatie
o Veel aandacht voor Opleiding
- De 3 principes achter de nauwe samenwerking bij scholing tussen bedrijven en werknemers (p. 103)
o Zoveel mogelijk mensen moeten ervan profiteren
o Het bevordert de gelijkwaardigheid
o Vakmanschap staat in hoog aanzien
- De Sociale markteconomie en de Weltanschauung van de Freiburger Schule (ordoliberalisme ??)
- De 3 criteria voor de gezondheid van een economie (p. 106):
o De mate van zekerheid voor burgers
o De vermindering van sociale ongelijkheid
o De sociale mobiliteit
- De VS heeft tegengif tegen de scherpe kantjes van het harde kapitalisme, die (Oost-)Europa niet heeft (p. 118). Dit waag ik te betwijfelen, geïnspireerd door De Europese Droom van Jeremy Rifkin …

2. Het verhaal over het mesoniveau vind ik indrukwekkend:
- De 4 pijlers van de moderne bedrijfskunde (p. 25)
- De 4 pijlers van de Rijnlandse bedrijfskunde (p. 25 en 26)
- Doctrine, Drill en Discipline (p. 28)
- De lessen (vanuit de extreme omstandigheden) van het slagveld: de Doctrine van de Auftragstaktik, geleerd van het verlies door het Pruisische leger van de Slag bij Jena in 1806
- Als je het goed en consistent doet, is de beloning groot (p. 29)
- Het droge hoogland en het moerassige laagland, de metaforen van Donald Schön, in zijn The reflective practitioner, de vakmens op de rafelige grens van samenleving en organisatie, waar de professionele ruimte zijn intrede doet, waar gekozen wordt voor ‘regels zijn regels’ of maatwerk (p. 45)
- Moltke (chef-staf van het Pruisische leger) versus Taylor (p. 91 en 92):
onzekerheid accepteren als fact of life versus zekerheid creëren
oplossing moet nog worden gevonden versus de oplossing is er al
- Angelsaksen versus Rijnlanders (p. 128)
- Leiding geven versus Leidinggeven, let op het subtiele verschil van de spatie. (Ik ontdekte iets soortgelijks met samen werken en samenwerken tijdens mijn Socratische Gesprekstraining in 2010)
- Aangeleerde hulpeloosheid én aangeleerd narcisme
- Frontliniesturing (Pruisen),
sturing vanuit de voorste linie (Regeerakkoord Rutte/Asscher).
- Lebbis: ideaal terrasje => Peters: uitgangspunten Rijnlands (p. 129)
- De brieven van de Duitse generaal Rommel aan zijn vrouw (p. 135)
- Vakmanschap = Taakvolwassenheid, Meesterschap
- Stafdiensten: achter- of voorgrondprocessen ?
- Het pasje van de zaak: decentraal beslissen over geld
- The Wisdom of Teams, van Katzenbach en Smith (een boek dat ik uitgebreid bestudeerde en voor collega’s toegankelijk maakte in het kader van een innovatieproject in mijn Philips Management Opleidingen tijd, 1987-1993. Bijzonder om te zien dat ze er in Mondragon mee werken)
- Bezielde professionals & pionierende wethouders, van Jan Smit
- De zeester en de spin, uit: The Starfish and the Spider. The Unstoppable Power of Leaderless Organizations, van Brafman en Beckstrom, met 6 mooie/heldere principes

3. De verhalen over het microniveau ook:
- De bedrijfswaan, de doorgeslagen logica van het Angelsaksische.
- De Hark, de managementlogica zit in onze Kop, we zijn allemaal geboren in de The Matrix. Transformatie begint tussen onze oren.
- De rommelzolder in onze bovenkamer, waarin conventies en verlangens door elkaar heen krioelen en illusies produceren waarin je onvermijdelijk verdwaalt. En waardoor het zo’n rommeltje is geworden in onze werkpraktijk.
- De menselijke maat = het persoonlijk perspectief, het perspectief van de vakmens
- Focus op kracht
- Focus op positieve afwijkingen
- De dialoog
- Het onderzoekende perspectief
o Oprechte interesse in
 Wat er bij jezelf gebeurt
 Wat er bij de ander gebeurt
- Motivatie
o Is motiveren van de ander nodig?
o Kun je een ander motiveren ?
o Wie bepaalt wat de beste motivatie is?
- 10 mogelijke ingrediënten voor een eigen Doctrine. 10.000 vlieguren!
- Het prachtige Rijnlands Manifest: Vakmensen aller landen verenigt u!
Deze verhalen sluiten erg mooi aan bij Da’s toch logisch, het fraaie werkboek voor mensen die hun eigen manier van werken willen onderzoeken vanuit een Rijnlands perspectief ….

Recensies (2)

Recensie door Nico Jong 

Het organogram als de platgeslagen werkelijkheid van de organisatie. Ook wel genoemd de hark, is het symbool van de top-down gestuurde bureaucratie geworden. Al meer dan honderd jaar proberen we met bureaucratische organisatievormen steeds doelmatigere werkomgevingen te creëren

Alleen is het middel – de organisatie – tot doel verheven en is het streven naar doelmatigheid ver doorgeslagen. Volgens de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid is een derde van ons productieve vermogen bezig met efficiency. Erger is dat het enorme aantallen normaal denkende mensen berooft van hun autonomie, gezonde verstand en vakmanschap. De verzuimcijfers liegen er niet om, het zijn de hoogtijdagen van de burnout en volgens een onderzoek van Gallup in West Europa is in Nederland nog maar 9% van de medewerkers aangehaakt en werkt 11% zelfs actief tegen. Geen wonder dat de weerstand tegen harken en horken groeit.

Gelukkig zijn er hier en daar ook nog werkgemeenschappen, bemenst met vaklieden die hun zaakjes zelf regelen en niet zitten te wachten op aansturing door een baas. In de Rijnlandse aanpak hebben vakmensen veel ruimte. Harold Janssen en Jaap Peters zijn al jaren voorvechters van de Rijnlandse manier van denken en werken. Zij zien organisaties als verzinsels van ingenieurs die er industriële en logistieke processen mee onder controle brachten, de Angelsaksische manier van denken en werken. Begonnen met Frederick Taylor bij de lopende bandproductie van Ford en doorontwikkeld en geperfectioneerd tot in de huidige tijd. Dan zijn er nog de vier pijlers van de moderne bedrijfskunde. Organisaties hebben doelen en die moeten worden nagestreefd. Managers regelen het werk in die organisaties. Een centraal gezag kent alle middelen toe. En de mensen in de organisatie zijn ondergeschikt aan het systeem. Daaruit ontstaan harken en als we die proberen te laten samenwerken, wordt het dermate complex dat geen mens het meer kan begrijpen. Deze manier van werken is aan het einde van zijn levenscyclus en daarom gaan we terug naar de eenvoud van de werkgemeenschap. De toekomst is aan de horizontale afstemming en dat betekent het einde van de managementcultuur. Niet langer staat het dienen van het systeem centraal, maar juist het dienen van de gemeenschap. We moeten ons niet afvragen of we efficiënt zijn, maar wat ons handelen bijdraagt aan de kwaliteit van de samenleving.

Harold Janssen laat eerst zien hoezeer het bedrijfsmatig denken is doorgedrongen in alles wat we doen. Vervolgens maakt hij duidelijk dat dat denken volkomen is doorgeslagen met desastreuze gevolgen voor vakmensen. Dan betoogt hij dat we weer terug moeten op het Rijnlandse spoor en vakmanschap weer centraal moeten stellen. Hetzelfde geldt voor de werkgemeenschap in het laatste deel van het boek. Dat biedt handvatten voor Rijnlands denken en de menselijke maat.

De hark voorbij is vlot geschreven en leest gemakkelijk weg. Harold Janssen weet feilloos de vinger op de zere plekken van de doorgeslagen bedrijfsmatige benadering te leggen. Af en toe wordt het bijna karikaturaal. Gelukkig bevat onze Rijnlandse geschiedenis voldoende praktische lessen om de mens weer centraal te stellen en bij organiseren de menselijke maat als uitgangspunt te nemen. Een heerlijk boek.

Nico Jong is senior adviseur Communicatieonderzoek bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Nico Jong is senior adviseur bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.