Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20

Gedeeltelijke ontbinding en vernietiging van overeenkomsten

(Belgisch recht)

Gebonden Nederlands 2015 9789400006782
Niet leverbaar.

Samenvatting

In het contractenrecht zijn de ontbinding en de vernietiging radicale sancties indien ze niet op maat worden toegepast: in principe gelden ze voor de toekomst en het verleden, hebben ze doorgaans betrekking op alle verbintenissen en clausules van de overeenkomst en hebben ze uitwerking ten aanzien van alle partijen bij de overeenkomst. Een dergelijke drastische toepassing van beide sancties is evenwel niet steeds wenselijk voor het rechtsverkeer. In dat opzicht duiken de gedeeltelijke ontbinding en vernietiging op. Zij laten immers toe om de ontbinding en de vernietiging niet verder te laten reiken dan noodzakelijk is en aan te passen aan de omstandigheden.

In dit boek worden de juridische grondslag voor de gedeeltelijke ontbinding en de vernietiging, de reikwijdte van de ontbinding en vernietiging en de afbakening ten opzichte van verwante figuren onderzocht. Het boek biedt tevens een praktische leidraad voor de uiteenlopende gevallen waarin de vraag naar gedeeltelijke ontbinding of vernietiging aan de orde komt en vormt dus een onmisbaar instrument voor iedereen die met overeenkomsten te maken krijgt.

Dit boek is de handelseditie van het proefschrift dat Thijs Tanghe op 9 juni 2015 succesvol verdedigde aan de Universiteit Gent.

Specificaties

ISBN13:9789400006782
Taal:Nederlands
Bindwijze:gebonden
Aantal pagina's:364
Uitgever:Intersentia
Druk:1
Verschijningsdatum:8-10-2015
Hoofdrubriek:Juridisch
ISSN:

Lezersrecensies

Wees de eerste die een lezersrecensie schrijft!

Geef uw waardering

Zeer goed Goed Voldoende Matig Slecht

Inhoudsopgave

Voorwoord vii
Dankwoord ix

Inleiding 1
1. Probleemstelling en onderzoeksvragen 1
2. Structuur en methode 3

DEEL 1: DE GEDEELTELIJKE ONTBINDING VAN OVEREENKOMSTEN

Hoofdstuk 1. Juridische verantwoording voor de gedeeltelijke ontbinding 9
1. Geen bepaling in het Burgerlijk Wetboek 10
2. De ontbinding: overeenkomst versus verbintenis(sen) 11
2.1. Verhouding tussen de verbintenis en de overeenkomst 11
2.2. De ontbinding is op het niveau van de verbintenissen te situeren 17
3. De ontbinding kan afsplitsbare wederkerige contractuele verbintenissen treffen 22
4. Ontbinding: sanctionering op maat 26
5. De ontbinding toepassen in overeenstemming met haar onderliggende verantwoording 31
6. Traditionele bezwaren tegen de gedeeltelijke ontbinding overtuigen niet 34
6.1. Het cumulverbod van artikel 1184, tweede lid BW 34
6.2. De bindende kracht van artikel 1134, eerste lid BW 36
6.3. Artikel 1243 en artikel 1244, eerste lid BW 37

Hoofdstuk 2. Reikwijdte van de ontbinding 39
1. Drie gevalsgroepen van de gedeeltelijke ontbinding 39
1.1. De ontbinding ex nunc van duurovereenkomsten 40
1.1.1. Kritiek op de traditionele visie 41
1.1.2. Andere verklaring van de ontbinding ex nunc: ontbinding van een groep deelbare/afsplitsbare verbintenissen 44
1.1.3. Geen vernietiging ex nunc? 46
1.2. De ontbinding van een “deeltransactie” binnen een complexe overeenkomst 47
1.3. De gedeeltelijke ontbinding van een meerpartijenovereenkomst 51
2. Analytisch denkkader voor het bepalen van de reikwijdte van de ontbinding 53
2.1. Vereiste voor gedeeltelijke ontbinding: groep afsplitsbare wederkerige verbintenissen 55
2.2. Geen volledige ontbinding indien ze de juridische verantwoording voor de ontbinding miskent 61
2.3. Het criterium van het onverbrekelijk verband 64
2.3.1. Het ondeelbaarheidscriterium kent uiteenlopende toepassingen 65
2.3.2. De invulling van het onverbrekelijk verband in de ontbindingscontext 68
a. Invulling van het onverbrekelijk verband aan de hand van het nut dat partijen van de uitvoering van de verbintenissen verwachten 69
b. Voorgestelde verfijning van het onverbrekelijk verband 72
c. Relevante beoordelingsfactoren voor het onverbrekelijk verband 78
2.3.3. Ontbindingsclausule inzake de reikwijdte van de ontbinding 90
2.4. Voldoende ernstige wanprestatie 91
2.5. Afzonderlijke behandeling van de ontbinding van een meerpartijenovereenkomst 102
2.5.1. Complexe en problematische toepassing in de praktijk 102
2.5.2. Soepele toepassing van de ontbindingsregeling 105
3. De “overleving” van bepaalde contractuele clausules of verbintenissen 108

Hoofdstuk 3. Afbakening met de verwante sanctie van de prijsvermindering 117
1. De prijsverminderingssanctie 117
2. Mogelijke alternatieven voor een afzonderlijke prijsverminderingssanctie: gedeeltelijke ontbinding of schadevergoeding wegens wanprestatie 121

Tussenbesluit Deel 1 129

DEEL 2: DE GEDEELTELIJKE VERNIETIGING VAN OVEREENKOMSTEN

Hoofdstuk 1. Juridische verantwoording voor de gedeeltelijke vernietiging 133
1. Geen algemene bepaling in het Burgerlijk Wetboek 133
2. Juridische verantwoording voor de gedeeltelijke vernietiging 138
2.1. De vernietigingssanctie vereist maatwerk 138
2.2. Juridische verantwoording: de vernietiging sanctioneert in principe enkel het gedeelte van de overeenkomst dat door een nietigheidsgrond is aangetast 143

Hoofdstuk 2: Reikwijdte van de vernietiging 149
1. Vertrekpunt: de mate waarin de overeenkomst door een nietigheidsgrond is aangetast 150
1.1. Algemeen kader: nietigheidsgronden 150
1.1.1. Kritiek op de exclusieve toetsing van de (on)geoorloofdheid doorheen de voorwerp- en oorzaakvereisten 151
1.1.2. Alternatieve benadering 157
1.1.3. Rol van de vernietiging bij ongeoorloofde overeenkomsten165
1.2. Nietigheidsgrond treft de volledige overeenkomst 166
1.2.1. Gevallen waarbij de volledige overeenkomst door een nietigheidsgrond is aangetast 166
1.2.2. Vernietiging van de volledige overeenkomst 172
1.2.3. Overleving van bepaalde clausules of verbintenissen 175
1.3. Nietigheidsgrond treft slechts een afsplitsbaar gedeelte van de overeenkomst 178
1.3.1. De vernietiging van een bepaald beding of een gedeelte ervan 180
a. Draagwijdte van de notie beding 180
b. Vernietiging van een gedeelte van een beding 182
c. Matiging van ongeoorloofde bedingen 186
1.3.2. Vernietiging van een bepaalde “deeltransactie” binnen een complexe overeenkomst 194
1.3.3. De gedeeltelijke vernietiging van een meerpartijenovereenkomst 195
a. Voorafgaande begripsomschrijving: de gedeeltelijke vernietiging van een meerpartijenovereenkomst 195
b. Principiële aanvaarding van de gedeeltelijke vernietiging van een meerpartijenovereenkomst 196
c. In welke mate is de meerpartijenovereenkomst door een nietigheidsgrond aangetast? 200
2. Correctiemechanisme: het criterium van het onverbrekelijk verband 202
2.1. Behoeft e aan een concrete invulling van het onverbrekelijk verband als criterium om de reikwijdte van de vernietiging te bepalen 202
2.2. Klassieke subjectieve invulling van het onverbrekelijk verband 205
2.3. Kritiek op de klassieke subjectieve benadering 212
2.3.1. Kritiek 1: gemeenschappelijke bedoeling van de partijen? 213
2.3.2. Kritiek 2: hypothetische wil van de partijen 214
2.3.3. Kritiek 3: interpretatiekwestie? 216
2.3.4. Kritiek 4: te ruime toepassing van de volledige vernietiging 218
2.3.5. Kritiek 5: niet snel sprake van een onverbrekelijk verband? 221
2.3.6. Kritiek 6: de wil van de partijen is niet de enige (wenselijke) factor in de praktijk 221
2.4. Voorgestelde benadering van het onverbrekelijk verband 223
2.4.1. Het onverbrekelijk verband als correctiemechanisme: algemeen toetsingscriterium 224
2.4.2. Concretisering van het onverbrekelijk verband: relevante beoordelingsfactoren 227
a. De doelstelling van de overtreden norm 229
b. De kern of essentie van de overeenkomst 233
c. Het contractuele evenwicht met inbegrip van het wederkerigheidsbeginsel 236
d. Het nut van het restgedeelte 242
e. De doelstelling(en) die partijen met de overeenkomstnastreven 244
f. “Gedrag” van de contractanten bij het sluiten van de overeenkomst 247
g. In wiens voordeel of nadeel de vernietigbare clausule is bedongen 248
h. De aanvulling die de overeenkomst ingevolge de gedeeltelijke vernietiging mogelijk ondergaat 249
2.4.3. Rol van de partijen en rechter bij toepassing van het onverbrekelijk verband 251
2.4.4. Contractvrijheid: nietigheidsclausules 253
a. Nietigheidsclausules: deelbaarheids- en ondeelbaarheidsclausules 253
b. Beperkingen aan de geldigheid en toepassing van nietigheidsclausules 257
2.4.5. Afzonderlijke behandeling van de gedeeltelijke vernietiging van een meerpartijenovereenkomst 264
3. Procesrechtelijke rol van de partijen en de rechter bij het bepalen van de reikwijdte van de vernietiging 268
3.1. Vordering tot vernietiging van een gedeelte van de overeenkomst 269
3.2. Vordering tot vernietiging van de volledige overeenkomst 271
3.3. Rol van de rechter 272

Hoofdstuk 3. Afbakening met het “voor niet geschreven houden” 277
1. Theoretische benaderingen omtrent het “voor niet geschreven houden” als afzonderlijke sanctie 278
2. Toepassingsgebied van het “voor niet geschreven houden” als afzonderlijke sanctie 280
2.1. Te veel belang aan de letterlijke bewoordingen van de wetgever? 280
2.2. Moet de wetgever de sanctie uitdrukkelijk voorschrijven? 282
2.3. Reikwijdte van het “voor niet geschreven houden” 283
3. Is een afzonderlijke sanctie wenselijk/noodzakelijk? 284
3.1. Automatisch karakter van de sanctie: geen rechterlijke tussenkomst vereist 285
3.2. Niet vatbaar voor bevestiging 288
3.3. Retroactieve werking 289
3.4. Niet vatbaar voor verjaring 290
3.5. Elke belanghebbende kan zich op de sanctie beroepen 294
3.6. De rechter moet een clausule ambtshalve voor niet geschreven houden 294
3.7. Conclusie inzake de kenmerken van de afzonderlijke sanctie 295
4. Algemeen besluit omtrent het “voor niet geschreven houden” 296

Tussenbesluit Deel 2 299

Algemeen besluit 301
1. Onderzoeksvraag 1: hoe kunnen de gedeeltelijke ontbinding en vernietiging van overeenkomsten juridisch worden verantwoord? 301
1.1. Juridische verantwoording voor de gedeeltelijke ontbinding 302
1.2. Juridische verantwoording voor de gedeeltelijke vernietiging 304
2. Onderzoeksvraag 2: in welke omstandigheden treft de ontbinding of vernietiging de volledige overeenkomst of alle daaruit voorvloeiende verbintenissen, dan wel slechts een gedeelte ervan? 305
2.1. Reikwijdte van de ontbinding 305
2.2. Reikwijdte van de vernietiging 308
3. Onderzoeksvraag 3: waarin verschillen de gedeeltelijke ontbinding en vernietiging van daarmee verwante sancties? 312
3.1. Prijsvermindering versus gedeeltelijke ontbinding 313
3.2. Gedeeltelijke vernietiging = het “voor niet geschreven houden” 314
4. Eindconclusie 314

Bibliografie 317
Trefwoordenregister 341

Managementboek Top 100

Rubrieken

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden

        Gedeeltelijke ontbinding en vernietiging van overeenkomsten