Managementboek.nl gebruikt cookies.

Veranderen als samenspel

Nederlandstalig | Gebonden
(3)
Verkooppositie: #31
147 dagen in de top 100
Onze prijs: € 34,90
Vandaag voor 21:00 uur besteld,
morgen in huis.

Ook verkrijgbaar als

Video

Samenvatting

'Veranderen als samenspel' helpt mensen die willen samenwerken aan verandering om hun organisatie te kwalificeren voor de toekomst.

'Veranderen als samenspel' presenteert een spelmodel voor veranderen. Het maakt zichtbaar met welke dynamiek spelers in organisaties te maken krijgen. In elf hoofdstukken wordt het spelmodel uit de doeken gedaan. Dit model biedt houvast en inspiratie voor spelers...Toon volledige samenvatting

Inhoudsopgave

Voorwoord 7

Inleiding 9
Veranderen als samenspel 9
Spelmodel voor veranderen 11
Taal, symbolen en kleuren 12
Spelmodel als handreiking 13
Opbouw 13

1 Speelveld verkennen 15
Verkennen wat er gaande is 17
Meervoudig kijken 18
Dynamiek begrijpen 24
Veranderkundige afwegingen 27

2 Spelers in kaart brengen 31
Spelers en hun belangen 33
Speldynamiek benutten 38
Betreden van de plek der moeite 40
Veranderkundige afwegingen 43

3 Spelambitie verbeelden 49
Spelambitie visualiseren 51
Toekomstbeelden productief maken 56
Toekomstbeelden verwezenlijken 58
Veranderkundige afwegingen 60

4 Spelpatronen doorgronden 65
Verkennen wat er gaande is 67
Spelpatronen onderkennen 70
Waarnemen is beweging genereren 75
Veranderkundige afwegingen 78

5 Spelidee beredeneren 83
Een redenering voor veranderen 85
Aard van veranderingen 94
Veranderkundige afwegingen 99

Intermezzo: context maken 103

6 Spelidee concretiseren 109
Aangrijpingspunten prioriteren 111
Veranderstrategieën combineren 113
Communiceren en interacteren 117
Veranderkundige afwegingen 122

7 Spelverdeling organiseren 127
Betrekken van spelers 129
Spelverdeling 132
Besluitvorming en conflicthantering 136
Veranderkundige afwegingen 139

8 Spelvormen inbrengen 145
Spelvormen afwegen 147
Spanningen benutten 152
Conflicten hanteren 153
Veranderkundige afwegingen 157

9 Spelbeleving ervaren 165
Bovenstroom en onderstroom 167
Beleving monitoren 171
Betekenis en waarde 174
Veranderkundige afwegingen 177

Intermezzo: impact hebben 183

10 Speler zijn 189
Samenspelen 191
Context maken 194
Impact hebben 198
Veranderkundige afwegingen 201

11 Spelen met het spelmodel 207
Valsspelen en spelbederf 209
Spelen met het spelmodel 213

Nawoord 227
Intentie, precisie, intuïtie 227
Kunnen we samen spelen? 230
Spelplezier beleven 231

Dankwoord 233
Referenties 235
Register 245
Over de auteur 253

Specificaties

EAN:9789462762626
Taal:Nederlandstalig
Bindwijze:Gebonden, 256 blz.
Uitgever:Management Impact
Druk:1e druk, 2018

Over Jaap Boonstra

Jaap Boonstra is hoogleraar ‘Organisatieverandering en leiderschap’ bij ESADE Business School in Barcelona (Spain) en WU, Vienna University for Economics and Business. Hij is in Nederland verbonden aan de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB). Jaap werkte eerder als hoogleraar ‘Organisatieverandering’ aan de Universiteit van Amsterdam en als rector van Sioo, Interuniversitair centrum voor organisatie- en veranderkunde.
Als zelfstandig en onafhankelijk adviseur is Jaap betrokken bij veranderingsprocessen in internationale ondernemingen en bedrijfsnetwerken in Nederland, Duitsland en Spanje. Daarnaast zet hij zich in voor maatschappelijke organisaties die zich willen kwalificeren voor de toekomst.
Jaap heeft talloze publicaties op zijn naam staan over organisatieverandering, innovatieprocessen, leiderschap, strategische besluitvorming, en machtsprocessen in organisaties. Recent publiceerde hij als schrijver of redacteur meerdere boeken waaronder Leiders in cultuurverandering (Van Gorcum, 2014), Veranderen van Maatschappelijke Organisaties (Business Contact, 2017), Perspectieven op Veranderen (Vakmedianet, 2018), Perspectieven op Leiderschap (Vakmedianet, 2018) en Veranderen als Samenspel (Vakmedianet, 2018). Bij dit laatste boek is ook een uitgebreide website beschikbaar en het boek verschijnt ook in het Engels en Spaans.


Jaap Boonstra heeft een website op
http://www.jaapboonstra.nl.

Recensies (6)

Recensie door Peter de Roode 

Het uitgangspunt van Veranderen als samenspel is gelegen in de zin ‘De spelmetafoor helpt veranderingen in organisaties te initiëren'. In een prettig geschreven boek krijgt de lezer een uitstekend overzicht van veranderen met anderen. Een belangrijk werk voor veranderkundigen, leidinggevenden en professionals.

‘Het spelelement wortelt diep in de mens’, zoveel stond al te lezen in de klassieker Homo Ludens – de spelende mens- van historicus Johan Huizinga, een boek dat dateert uit 1938. Maar waar Huizinga zich onthoudt van psychologische interpretatie doet Boonstra dat juist wel. Niet door als deskundige te beschrijven hoe alles moet, maar door als spelverdeler te stimuleren samen te spelen en samen betekenis te creëren.
In elf hoofdstukken wordt het speelveld uitgelegd. Er komt dus veel voorbij, o.a. de overbekende kleuren van de Caluwé met een klein verschil. De kleur geel is vervangen door diep rood. (machtsspelletjes, competitie, e.d.). Gelukkig gebruikt Boonstra die kleuren alleen in bepaalde gevallen en hangt hij er niet zijn gehele boek aan op.

Het eerste hoofdstuk ‘Speelveld verkennen’ gaat over verkennen wat er gaande is. Boonstra geeft aan dat we vanuit verschillende perspectieven moeten kijken en niet te snel moeten oordelen. Hij stelt de vraag of we de mate van complexiteit van onze organisatie kunnen duiden: is het een overzichtelijk of een complex speelveld?

Wat in het eerste hoofdstuk werd aangeduid als ‘verschillende perspectieven’ wordt in hoofdstuk 2 (De spelers) aangeduid als ‘diversiteit’. Als lezer word je je ervan bewust dat er vele spelers zijn die op jouw organisatieveld rondlopen. Er zijn dus vele waarheden. Die moeten niet weggestopt worden onder het tapijt maar op tafel komen te liggen en bespreekbaar worden gemaakt. Wat zijn de belangen van de verschillende spelers en wat zijn hun (conflicterende) waarden?

We zijn nog maar twee hoofdstukken op weg en je ziet als lezer een lijn ontstaan. Denken vanuit een speelveld, geeft jezelf als leidinggevende of als professional de mogelijkheid je eigen verstand en fantasie te gebruiken. Wie ‘voetbal’ als uitgangspunt neemt, kan daarbij de meest basale vragen bedenken, zoals: welke spelers hebben we aan boord?, wat is onze ambitie?, wat zijn onze spelpatronen, etc. Je komt dan vanzelf bij de elf hoofdstukken van Boonstra terecht.

Veel veranderkundige opvattingen zijn weliswaar niet nieuw, maar zo nu en dan kom je kleine zinnetjes tegen die getuigen van veel inzicht. De aanbeveling: Verlaag het tempo en verhoog de ambitie, is in al zijn eenvoud briljant. Boonstra legt uit dat in de praktijk juist het tegenovergestelde plaatsvindt. Het gevolg laat zich raden: uitgeputte mensen, niet-gerealiseerde doelen en veel excuses. Het vereist dat organisaties en hun mensen keuzes durven maken, lef tonen en hun grenzen aangeven. Wellicht is ook die boodschap niet geheel nieuw, maar wel verfrissend in de huidige tijd van druk, druk, druk.

Wat in veel veranderkunde boeken vaak wordt vergeten, is de rol van de context. Gelukkig komt die in Veranderen als samenspel uitgebreid aan bod.
Sterk is de aanbeveling om macht in te zetten daar waar dat nodig is en op te treden wanneer er sprake is van un-values: ongewenste gedragingen in de organisatie die de opgestelde waarden onder druk zetten.

De kracht van dit boek en deze ‘bigger picture-spelmetafoor’ is dat het ook helder is waarover gereflecteerd kan en moet worden. En dat is best veel. Even stilstaan bij het speelveld is daarom van groot belang. Boonstra spreekt van cognitieve fixatie als die reflectie niet meer plaatsvindt op betekenissen en probleemdefinitie.

Tot slot nog iets over de website. Ik heb nog niet eerder zo’n uitgebreide website gezien bij het uitkomen van een boek. Dit is niet slechts een uithangbord om het boek te promoten. De site is een dermate uitgebreid en diepgaand dat elke lezer er op een of andere manier zijn voordeel mee kan doen. Wat je daar aantreft als lezer is het gehele speelveld en wie op de hyperlinks van een hoofdstuk klikt kan presentaties downloaden, een overzicht krijgen van bijbehorende films en extra oefeningen en praktijkopdrachten. Kortom: bijna een extra boek. Grote klasse van Boonstra om zijn lezers zo veel te bieden. Ik hoop dat de auteur in de toekomst nog wat langer stilstaat bij dit gedachtegoed en een mogelijke vervolg aanvult met praktijkcases zoals in zijn boek Leiders in cultuurverandering.

Veranderen als samenspel is een zeer sterk boek.

Drs. Peter de Roode is zelfstandig adviseur en trainer. Hij ondersteunt organisaties bij het invoeren van grootschalige veranderingen waarbij gedragsverandering centraal staat. Hij is auteur van de boeken Meegaan of dwarsliggenWerkvormen voor managers en Leidinggeven kun je zelf. Samen met meerdere auteurs schreef hij onder red. van Rob van Es het boek Praktijkboek Veranderdiagnose en samen met Peter van den Boomschreef hij Theatervoorstellingen in organisaties. Naast zijn schrijfactiviteiten is hij spreker en organiseert hij trainingen en seminars over actuele managementthema's.

Drs. Peter de Roode is zelfstandig adviseur en trainer. Hij ondersteunt organisaties bij het invoeren van grootschalige veranderingen waarbij gedragsverandering centraal staat. Hij is auteur van de boeken 'Meegaan of dwarsliggen' (2006) 'Werkvormen voor managers' (2010) en ‘Leidinggeven kun je zelf!’ (2012). Samen met meerdere auteurs schreef hij onder red. van Rob van Es het boek ‘Praktijkboek Veranderdiagnose’ (2013) en schreef hij samen met Peter van den Boom het boek ‘Theatervoorstellingen in organisaties’ (2015). Naast zijn schrijfactiviteiten organiseert hij trainingen en seminars over actuele managementthema's.

Recensie door Hans van der Klis 

Al in zijn oratie in 2000 gebruikte Jaap Boonstra de spelmetafoor voor veranderingen in organisaties en ook in de rest van zijn werk zijn er regelmatig toespelingen op te vinden. Geen wonder dat hij deze metafoor heeft gebruikt voor zijn boek Veranderen als samenspel, waarin hij al zijn kennis en ervaring over het veranderen en vernieuwen van organisaties heeft verwerkt.

 

Boonstra ziet zijn...

Lees verder >

Recensie door Arie Buvens 

In de kern gaat Veranderen als samenspel over het doorgronden van de veranderkundige dynamiek, het doordenken en afwegen van veranderkundige keuzen en over de vraag wat spelers werkbaar achten in de speelruimte die ze weten te maken.

Daarbij is het spel, het samenspel, als metafoor gekozen. Niet een spel als voetbal of hockey, maar meer dat van spelende kinderen op het strand die met schepjes en emmertjes en water bezig zijn en hun eigen spelregels schrijven. Het speelveld, de spelers, de spelambitie, de spelpatronen, het spelidee, de spelverdeling, de spelvormen, de spelbeleving en ook het spelbederf worden uitgebreid in elf hoofdstukken getypeerd. En wel op zo’n manier dat u zelf ook, aan de hand van concrete aanwijzingen, het spel in kaart kunt brengen. Zo bent u in staat om de complexiteit van veranderingsprocessen in de hand te krijgen. Overigens met de uitdrukkelijke kanttekening van de schrijver, dat we vooral daardoor met de onzekerheid leren omgaan. Want zoals we allemaal weten: veranderen stopt nooit.

In het interview met Managementboek Magazine van oktober 2018 (ook te lezen op dit blog) zegt Jaap Boonstra: ‘Ik zie verandering al heel lang als een continu proces. De klassieke opvatting van een geplande verandering met begin en einde, die van bovenaf gestuurd wordt, hebben we achter ons gelaten. Ik begrijp wel waarom die in de jaren tachtig opgang deed, met de komst van nieuwe technologieën en automatisering. Dat had invloed op de bedrijfsprocessen en het werk dat mensen deden. Dat je zulke verandering planmatig aanpakte, is niet meer dan logisch. Dat heb ik zelf ook gedaan. Maar we leven nu in een onzekere en onvoorspelbare wereld, waarin veranderingen een doorlopend proces zijn geworden. We weten nog wel een beetje waar we zijn, maar waar we naartoe gaan is een stuk onduidelijker. Dat moeten we gaandeweg proberen uit te vinden. Dan kom je in een proces van continue verandering’. De metafoor van het spel, met daarin de elf aspecten van het spelen, helpen om overzicht te houden.

Ik herinner me nog goed hoe ik in één van mijn eerste interimopdrachten werd overvallen door een geweldige hoeveelheid onverwachte en onaangename gebeurtenissen. Door de ene medewerker omarmd, door de andere genegeerd. Waar te beginnen? In die tijd, de jaren tachtig, had ik een geweldige steun aan het Consistentie-model van professor Gerrit Broekstra van de Erasmus Universiteit Rotterdam. In zijn ‘bollen-model’ werd een organisatie ontleed in een viertal velden met elk een interne en externe component. Alle met elkaar in verbinding, ingebed in tijd en cultuur. Dit boek van Jaap Boonstra ervaar ik als een vervolg en verfijning van die aanpak. Met dit boek in de hand word je behoed voor blinde vlekken. Als illustratie noem ik de aspecten van meervoudig kijken naar de ontwikkelingen op het speelveld:

- Contextuele ontwikkelingen en visie daarop : economisch, technologisch, politiek, juridisch, sociaal-maatschappelijk, cultureel, ecologisch

- Dynamiek tussen de ontwikkelingen

- Mate van onzekerheid

- Marktontwikkelingen en spanningen

- Eisen die vanuit de omgeving worden gesteld

- Positionering tussen markt, overheid en gemeenschap

- Institutionele inbedding

- Maatschappelijke inbedding

- Klantwaardering

- Financiële bronnen en beperkingen

- Legitimiteit en reputatie

- Adoptief vermogen en veerkracht

- Innovatieve kracht en wendbaarheid

- Speelruimte en urgentie

- Richting en vernieuwing

Als u met deze aspecten in het achterhoofd uw speelveld weet te definiëren, zult u weinig over het hoofd zien. Als u op zo’n manier de spelers in kaart hebt gebracht, de spelambitie hebt verbeeld of de spelverdeling hebt georganiseerd zal iedereen in de organisatie u als een onmisbare speler omarmen. Maar daarmee loopt u ook een groot risico. Want volgens Jaap Boonstra is Veranderen als samenspel juist geschreven om van iedere lezer een speler te maken. ‘Het mooiste zou zijn als mensen zelf initiatief durven nemen tot verandering. Dat ze zelf speler worden. En dan ook het spel doordacht en weloverwogen spelen en er plezier aan beleven.’ Dat moet lukken met dit uiterst waardevolle boek. Dat bovendien voorzien is van een website met praktijkverhalen, presentaties, testjes etc. En wat een geluk als een hoogleraar een managementboek schrijft: 210 referenties! Een boek ‘dikker’ dan één nachtje ijs. Wat mij betreft is Veranderen als Samenspel hèt boek om in verhitte omstandigheden het hoofd koel te houden. Lezen dat boek.

Arie Buvens heeft sinds 2003 zijn eigen adviespraktijk: Interim adviespraktijk Buvens Bv. Na een carrière in de vakbeweging was hij twintig jaar werkzaam in directionele en bestuurlijke functies in de (geestelijke) gezondheidszorg.

Arie Buvens heeft sinds 2003 zijn eigen adviespraktijk: Interim adviespraktijk Buvens Bv. Na een carrière in de vakbeweging was hij twintig jaar werkzaam in directionele en bestuurlijke functies in de (geestelijke) gezondheidszorg.

Recensie door Nico Jong 

Veranderen als samenspel is voor mensen die samen met anderen nieuwe werkelijkheden creëren en leren omgaan met onzekerheden. Het vergt moed om die tegemoet te treden en dat gaat gepaard met spanningen. Door  samenspel wordt verandering en vernieuwing mogelijk.

Jaap Boonstra’s nieuwe boek gaat over Veranderen als samenspel bij complexe veranderprocessen. Samen met Hans Vermaak ontwikkelde hij een spelmodel tijdens het schrijven van Veranderen van maatschappelijke organisaties. Lezers vroegen om een compacte uitwerking van het spelmodel en daarin voorziet dit nieuwe boek.

Een spelaanpak past bij veranderprocessen in een complexe, dynamische context. Spelers verbeelden zich de toekomst, zoeken hun weg in een onzekere omgeving en zetten zich in om de toekomst vorm te geven. Het is een collectief zoekproces waarin spelers samen werken aan organiseren, veranderen en vernieuwen. Onzekerheid en onvoorspelbaarheid worden hanteerbaar in het samenspel met anderen in netwerk verbanden. Spelers met verschillende achtergronden uit verschillende organisaties werken samen op onzeker terrein en wisselen diverse invalshoeken uit hoe hiermee om te gaan. Uitwisseling en betekenisgeving vereisen openheid en een meervoudige kijk op wat er gebeurt tussen organisatie en omgeving. Veranderen is niet de taak van een reorganisatieteam maar juist een adaptieve kwaliteit van velen om hun omgeving samen naar hun hand te zetten. Met een spelaanpak is de informele kant van organisaties goed te doorgronden door inzichtelijk te maken welke cultuurkenmerken er zijn, hoe de interacties tussen spelers verlopen, welke politieke spelletjes gespeeld worden en welke individuele onzekerheden er zijn. De spelaanpak maakt de dialoog mogelijk over hoe het spel gespeeld wordt, wie de echte spelers zijn en welke speelruimte er is.

De linkerkant van het spelmodel van Boonstra gaat over het maken van een context voor de verandering. Als speler begrip krijgen van speelruimte, spelambitie, spelers en spelpatronen. En vanuit begrip van de situatie samen met anderen een veranderaanpak beredeneren en de context creëren om concreet aan het werk te kunnen. De rechterkant is gericht op het genereren van impact om de verandering te realiseren. De verandering krijgt betekenis door veranderstrategieën te kiezen met spelvormen. In de spelbeleving worden weerbarstigheden en resultaten zichtbaar waarmee voortgang geboekt kan worden. De spelers brengen hier de verandering tot leven. Het model is dynamisch en kan gezien worden als een lemniscaat voor doorgaande beweging. De auteur werkt de elementen van het spelmodel uit in elf hoofdstukken met theoretische inzichten en handige concepten.

Veranderen als samenspel is vlot en toegankelijk geschreven, waarbij alle aspecten van complexe veranderingen de revue passeren. De spelmetafoor past goed bij complexe omgevingen en verandervraagstukken. Het enige kritiekpuntje is dat de auteur bij zijn interpretatie van het Cynefin Framework van complexiteitswetenschapper Snowden niet de oorspronkelijke termen hanteert, wat verwarrend is voor kenners van dit model. Verder is het boek een uitstekende handreiking om te leren hoe te veranderen bij complexiteit en dynamiek, waar blauwdrukplannen en vastgetimmerde doelen contraproductief geworden zijn.

Nico Jong is senior adviseur bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Nico Jong is senior adviseur bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Recensie door Rudy Kor 

In Veranderen als samenspel heeft Jaap Boonstra zijn ervaringen met veranderen vastgelegd in 250 pagina’s. Het boek is bedoeld voor leidinggevenden, studenten en adviseurs.

Om zijn ideeën te ordenen gebruikt hij een handzaam model, waarbij het begrip ‘spel’ centraal staat. Een mooie vondst, want uiteindelijk is het leven in organisaties (van speeltuinvereniging tot multinational) niet meer dan een spel met eigen regels. Het spelmodel voor veranderen bevat zeven plus twee ‘bouwstenen’; volgens de verzamelingenleer kan een mens dat nog onthouden. 

De ‘bouwstenen’ in het spelmodel van Boonstra die de veranderaar kunnen helpen bij het doorgronden van de veranderkundige dynamiek en het maken van keuzen zijn:

1) Speelveld: bij deze bouwsteen wordt onderzocht wat de dynamiek is waarmee mensen in de organisatie te maken hebben. Boonstra onderkent vier vormen van onzekerheid en zeven contextuele ontwikkelingen.

2) Spelers: hier is de opgave om te verkennen wat de belangen zijn van de verschillende partijen die direct of indirect te maken hebben of krijgen met het veranderinitiatief. Boonstra benoemt twaalf soorten externe en zeven interne spelers.

3) Spelambitie: het nodig om met elkaar een gedeelde ambitie of missie is op te stellen. Om achter de ambitie te komen gebruikt Boonstra vier invalshoeken: - Betekenis (hier gaan we voor) - Waarden (hier staan we voor) - Positionering (onze externe kracht) en Uniciteit (hierin blinken we uit)

4) Spelpatronen: om een beeld te krijgen van de kracht van de organisatie en de mensen die er werken en van spanningsvelden en mogelijke problemen, is het belangrijk dat betrokkenen beelden open uitwisselen, om ‘onbevangen waar te nemen en oordelen uit te stellen. Boonstra noemt vijftien ‘bronnen’ met informatie.

5) Spelidee: de veranderaar(s) kiest bij deze bouwsteen de meest effectieve combinatie van één of meer van de zes beschikbare veranderstrategieën (tussen machtsstrategie en dialoogstrategie). Hierbij geldt dat er niet één beste manier van veranderen is.

6) Spelvormen: bij deze bouwsteen worden ondersteunende acties ontworpen die nodig zijn om voortgang in het veranderingsproces te behouden

7) Spelbeleving: van de veranderaar wordt inzicht gevraagd en de vaardigheid deze te bespreken, van zowel de ‘bovenstroom’ als de ‘onderstroom’

8) Spelverdeling: voor een goed verloop van de verandering is het belangrijk dat de rollen en bijdragen van spelers duidelijk zijn. In het boek is een lijst opgenomen van rollen en handelingsperspectieven van tien categorieënspelers bij veranderingen.

9) Speler zijn: hier gaat het om spelers die initiatief nemen, context maken en impact hebben. In het boek worden spelers geholpen met het kiezen van een positie en hoe ze bewust speler kunnen zijn in een team dat bijdraagt aan de verandering. Het vraagt om professioneel gedrag en nieuwsgierigheid van mensen die sociaal- en zelfbewust zijn.

Na lezing blijf ik achter met enigszins gemengde gevoelens over het boek. Zo schrijft Jaap Boonstra in het voorwoord dat er behoefte was aan een compacte uitwerking van het spelmodel, zodat de lezer daarmee zelf aan de slag kan in de eigen organisatie. Nu kunnen we verschil van mening hebben over wat een ‘compacte uitwerking’ precies is, maar ik vind dat Veranderen als samenspel niet echt als zodanig getypeerd kan worden. Jaap Boonstra heeft nl. een grote hoeveelheid veranderkundige theorieën en analysemodellen in het boek opgenomen.

Als lezer ik raakte ik hier en daar overvoerd door de opsommingen en rijtjes waarbij het te vaak bleef bij het noemen van een term en waarna het doorging naar een volgende. Op deze wijze is wel alles gezegd en is het boek volledig, dat wel. Voor mij persoonlijk was het echter soms te beknopt. Het had mij geholpen als Boonstra minder thema’s had opgenomen en de overblijvers vervolgens uitgebreider had uitgewerkt.

Dat gezegd hebbend: Boonstra schrijft op losse manier en het boek is mooi vormgegeven door de mensen van Vakmedianet. Het is een rijk boek vol met aanknopingspunten om als veranderaar met elkaar in gesprek te gaan, waarbij de spel-metafoor goed van pas komt voor veranderaars die greep willen krijgen op hun veranderkundige opgave.

Oh ja: voor in het boek staat een code waarmee je als lezer toegang krijgt tot een website met aanvullende informatie, praktijkverhalen, presentaties, testjes en filmsuggesties. Ook is er een Handleiding voor docenten en opleiders.

Rudy Kor (1953) is Groninger, organisatieadviseur en auteur van diverse managementboeken. Als senior-partner, is hij werkzaam bij het organisatieadviesbureau Twynstra Gudde.

Rudy Kor (1953) is Groninger, organisatieadviseur en auteur van diverse managementboeken. Als senior-partner, is hij werkzaam bij het organisatieadviesbureau Twynstra Gudde.

Recensie door Jan Hoogstra 

Is veranderen een spel? Kun je veranderen vergelijken met spelen? Jaap Boonstra's nieuwe boek Veranderen als samenspel maakt deze vergelijking wel.

Veranderen wordt door Boonstra als een spel gezien, met spelers, spelambities, vals spelen en samenspelen voor het beste resultaat. Nieuwe inzichten bevat dit boek zeker. Onder andere dat het ingaat op de positieve kijk op veranderen en vernieuwen van organisatie, wat ook gelijk de ondertitel van het boek is.

In 2018 heeft Jaap Boonstra al twee boeken, samen met andere schrijvers, gepubliceerd, Perspectieven op leiderschap en Perspectieven op veranderen. Onderwerp was uiteraard verandermanagement en leiderschap. Deze boeken spraken mij erg aan, dus ik was erg benieuwd naar het nieuwe boek Veranderen als samenspel, een positieve kijk op het veranderen en vernieuwen van organisatie. In dit boek wordt een vergelijking gemaakt tussen de speltheorie en veranderen.

Het gaat over veranderen als spel. Het begint dan ook in de eerste hoofdstukken met het verkennen van het speelveld, in kaart brengen van de spelers en de spelambitie verbeelden. In het eerste hoofdstuk wordt ook het spelmodel geïntroduceerd, met twee delen: context maken (spelambitie, spelers, spelpatroon) en impact hebben (spelbeleving, spelvormen en spelverdeling). Deze worden aan elkaar verbonden door het spelidee (zeg maar de verander strategieën). Dit is volgens mij best nieuw om op deze manier naar veranderen te kijken. Ik herken overigens wel heel veel van mijn eigen ervaringen in dit spelmodel. Ook de kleuren (van dieprood tot groen) komen in het boek regelmatig terug, waarbij bijvoorbeeld groen staat voor samenwerking, ontwikkeling en verbinden. Ook onderwerpen uit eerdere boeken komen weer aan bod, zoals het betreden van de plek der moeite. In het hoofdstuk over spelambitie wordt deze ambitie verbeeld in een figuur dat ingaat op betekenis, waarden, uniciteit en positionering. Hiermee wordt in een eenvoudig figuur heel duidelijk gemaakt wat de aspecten zijn waar een organisatie rekening mee moet houden. Belangrijk bij spelambitie is dat organisaties hun eigen identiteit weten te behouden en hun kernkwaliteiten inzetten om vernieuwing te realiseren. Oftewel dicht bij jezelf blijven.

Vervolgens wordt ingegaan op het doorgronden van spelpatronen en beredeneren van het spelidee. Eerst wordt ingegaan op het waarderend kijken, oftewel vanuit een positieve blik naar organisaties kijken. Meervoudig kijken naar organisaties doe je vanuit meerdere perspectieven, omgeving, beleid, organisatie en personeel, verdeeld over technisch-instrumenteel, politiek bestuurlijk, sociaal-cultureel en veranderkundig. Ook hier is Boonstra er weer in geslaagd om dit op een vrij eenvoudige manier in een figuur weer te geven met kleuren Het spelidee gaat over de beredenering van verandering en het afwegen van veranderstrategieën (machtsstrategie, rationele strategie, onderhandelingsstrategie, motivatiestrategie, leerstrategie en dialoogstrategie). Voor mij een inzicht is dat je eigenlijk veranderstrategieën moet combineren, maar dat dat in een aantal gevallen ook niet handig is c.q. niet mogelijk is. Een figuur is opgenomen om de verschillende strategieën aan de hand van kleuren te onderscheiden. Deze eerste hoofdstukken worden afgesloten met een intermezzo over context maken, wat eigenlijk een samenvatting is van de hoofdstukken ervoor.

In de volgende hoofdstukken wordt het concreter, het spelidee wordt geconcretiseerd en de spelverdeling georganiseerd. Hier wordt onder andere ingegaan op het koppelen van veranderstrategieën en het maken van veranderverhalen. Dit laatste lijkt mij erg belangrijk, we zien hier wel een trend in, storytelling. Maar de kracht van een goed verhaal moet niet onderschat worden, zeker als dit verhaal persoonlijk gemaakt kan worden. Hiermee kun je veranderbereidheid activeren. Verhalen kun je op vele manieren en onderwerpen inzetten tijdens een verandering. Boonstra heeft een tabel opgenomen met voorbeelden van de rol van verhalen in elk besproken onderwerp van het spelmodel. Spelverdeling organiseren gaat onder andere in op weerstand en betrokkenheid. Een van mijn opgedane inzichten uit deze hoofdstukken is dat in boeken en theorieën over verandermanagement vaak wordt aangegeven dat je een urgentie moet hebben (of creëren) om te willen veranderen. Dit is eigenlijk maar bij een soort verandertraject van toepassing, als een organisatie in crisis is. En dan nog is het de vraag of dit werkt. Dit was voor mij wel een verhelderend inzicht, ik denk dat de auteur daar een terecht punt maakt. We creëren vaak urgentie, in de hoop dat het landt bij de medewerkers. Maar een positieve insteek, wat gaat de verandering brengen, heeft waarschijnlijk meer nut.

Tot slot is er nog een blok dat aangeeft hoe je met het spel kan omgaan, door het inbrengen van spelvormen en het ervaren van spelbeleving. Bij het inbrengen van spelvormen gaat het bijvoorbeeld om het afwegen wanneer je bepaalde spelvormen in gaat zetten, maar ook hoe je spanningen kunt benutten en conflicten kunt hanteren. Deze onderwerpen worden op hoofdlijnen uitgewerkt, daar heb je weer andere boeken voor… Het ervaren van spelbeleving gaat in op reeds in andere boeken besproken onderwerpen zoals de boven- en onderstroom en hoe daar mee om te gaan. Deze hoofdstukken worden weer afgesloten met een intermezzo, mooie krachtige samenvatting.

Welke kwaliteiten moet een speler in dit spel nu hebben? Dit wordt in het hoofdstuk over speler zijn uitgewerkt, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen kwaliteiten voor het maken van context en het hebben van impact.

Al lezend kwam bij mij de gedachte op dat het boek erg theoretisch van aard is, (te) weinig praktijkvoorbeelden. In het laatste hoofdstuk gaat Boonstra in op valsspelen, maar geeft hij ook concrete voorbeelden van onder andere spelverdeling organiseren, spelvormen inbrengen en speler zijn. Dit zou wat mij betreft nog meer mogen. Ik zou het ook zeker aanbevelen om meer in de hoofdstukken te verwerken, waardoor theorie gelijk in de praktijk getoond wordt.

Veranderen als samenspel bevat nieuwe inzichten en zet aan tot denken. Ik ga het zeker gebruiken bij verandertrajecten waaraan ik deel neem! Ik maak vaak vouwtjes in het boek om interessante pagina’s te markeren, dit boek is bijna één en al vouwtjes. Boonstra is erin geslaagd om opsommingen en complexe zaken relatief eenvoudig weer te geven in figuren en tabellen, waardoor het meer gaat leven en meer betekenis krijgt. Naast dit boek is er een website beschikbaar met aanvullende informatie. In het boek staat een code om toegang te krijgen tot deze site. Zeker een aanrader om die ook te gaan bekijken!

Jan Hoogstra is partner bij WeDoTrust, waar hij opdrachten uitvoert op het gebied van beoordeling en advisering over IT-gerelateerde onderwerpen in de zorgbranche. Zo is hij programmamanager, projectmanager en adviseur op het gebied van bijvoorbeeld IT-strategie en pakketselecties.

Jan Hoogstra is partner bij WeDoTrust, waar hij opdrachten uitvoert op het gebied van beoordeling en advisering over IT-gerelateerde onderwerpen in de zorgbranche. Zo is hij programmamanager, projectmanager en adviseur op het gebied van bijvoorbeeld IT-strategie en pakketselecties.