Managementboek.nl gebruikt cookies.

Risicoleiderschap

Nederlandstalig | Gebonden
(8)
Verkooppositie: #688
100 dagen in de top 100
Onze prijs: € 35,00
Vandaag voor 21:00 uur besteld,
morgen in huis.

Ook verkrijgbaar als

Video

Samenvatting

Talloze boeken gaan over leiderschap, tientallen boeken over risicomanagement. Maar een boek over risicoleiderschap, de spannende combinatie van deze twee, verscheen nooit eerder.

Opmerkelijk, want risico’s gaan niet alleen de risicomanager aan, maar iedereen in elke organisatie. En het omgaan met risico’s kan vele malen krachtiger dan we nu doen. Risico-expert Martin van Staveren laat in...Toon volledige samenvatting

Inhoudsopgave

Voorwoord 9
Inleiding 11
Leeswijzer 17

1 WAAROM RISICOLEIDERSCHAP? 23
1.1 Inleiding 25
1.2 De enige nieuwe zekerheid is onzekerheid 25
1.3 Het einde van de risicomanager 40
1.4 Samenvatting 57

2 WAT IS RISICOLEIDERSCHAP? 61
2.1 Inleiding 63
2.2 Wat is risico? 63
2.3 Wat is leiderschap? 79
2.4 Wat is risicoleiderschap? 92
2.5 Samenvatting 104

3 HOE WERKT RISICOLEIDERSCHAP? 107
3.1 Inleiding 109
3.2 Risicosturing als uitgangspunt 110
3.3 Twintig vaardigheden 124
1: doelen leidend maken 125
2: omgaan met meerdere én conflicterende doelen 134
3: waarde dominant maken 142
4: variatie toelaten 148
5: variatie benutten 157
6: eigenaarschap organiseren 170
7: een functionele omvang organiseren 181
8: vanuit vertrouwen omgaan met risico’s 186
9: uitnodigen 193
10: onzekerheid toelaten 199
11: keuzes maken 210
12: onderzoek beperken 221
13: alle lineaire én cyclische stappen zetten 230
14: ontwikkelen 241
15: dynamiek hanteren 253
16: interacties doorzien 260
17: verspillingen toelaten 274
18: afwijkingen (en fouten) vroegtijdig opmerken 280
19: gevolgen van risico’s verkleinen 291
20: vragen stellen 300
3.4 Samenvatting 310
Vaardigheden

4 TOOLS EN TIPS VOOR RISICOLEIDERS 315
4.1 Inleiding 317
4.2 Risicocarrousel 318
4.3 Risicogestuurd moreel beraad 323
4.4 Tips 328
4.5 Samenvatting 334

Tot slot 337
Bijlage 1 341
Bijlage 2 347
Bijlage 3 351

Begrippenlijst 353
Geraadpleegde bronnen 357
Register 369
Woorden van waardering 377
Over de auteur 381

Specificaties

EAN:9789462762640
Taal:Nederlandstalig
Bindwijze:Gebonden, 384 blz.
Uitgever:Vakmedianet
Druk:1e druk, 2018

Over Martin van Staveren

Dr. ir. Martin Th. van Staveren MBA studeerde technische aardwetenschappen en bedrijfskunde. Hij promoveerde op het implementeren van risicomanagement in organisaties. Met zijn bureau VSRM helpt hij organisaties risicogestuurd te werken. Van Staveren is ook kerndocent in de masteropleidingen Risicomanagement en Public Management, Universiteit Twente.

Recensies (3)

Recensie door Elly Stroo Cloeck 

Aon doet elke 2 jaar een survey naar risicomanagement. De conclusie van de Global Risk Management Survey van 2017 was dat bedrijven wereldwijd nog nooit zó slecht waren voorbereid op risico’s. Hoe komt dat?

Slechts 27% van de 1800 deelnemers denkt de belangrijkste risico’s onder controle te hebben. Ook andere onderzoeken geven aan dat we niets zijn opgeschoten sinds de crisis. Hoe komt dat?

Het boek Risicoleiderschap van Martin van Staveren geeft een aanzet. Enerzijds wordt de wereld steeds meer volatiel, onzeker, complex en ambigu (VUCA), anderzijds kenmerkt het traditionele risicomanagement zich door verzuiling (in de tweede lijn), standaardisatie en een focus op methoden, allesbehalve dynamisch dus. De instrumentele aanpak staat vaak buiten het dagelijkse werk (van de eerste lijn). Dat past niet bij elkaar. Dit boek begeleidt ons in de transformatie van conventioneel risicomanagement naar risicoleiderschap: doelgericht omgaan met onzekerheden (in de VUCA-wereld).

Het boek bestaat uit 4 hoofdstukken en drie bijlagen. Het begint met de vragen: ‘Waarom risicoleiderschap?’ en ‘Wat is risico-leiderschap?’ De kern van het boek is hoofdstuk 3: ‘Hoe werkt risicoleiderschap?’ waarin 20 vaardigheden van de risicoleider zijn uitgewerkt in 100 aandachtspunten. In hoofdstuk 4 worden 2 tools en 7 tips gegeven om dit leiderschap te implementeren.

De 20 vaardigheden en 100 aandachtspunten kunnen in eerste instantie nogal overweldigend overkomen. De auteur heeft ze ingedeeld in 4 clusters: de 4 D’s, aspecten die bepalend zijn voor effectief risicoleiderschap.

1. De risicoleider weet wat hij/zij wil, is Doelgericht. Daar horen de volgende vaardigheden bij: Doelen leidend maken, Omgaan met meerdere èn conflicterende doelen, Waarde dominant maken en Keuzes maken.

2. Om effectief te zijn moet de risicoleider Diversiteit omarmen. Daar horen bij: Variatie toelaten. Variatie omarmen, Uitnodigen en Vragen stellen.

3. De risicoleider moet ook onzekerheid Durven omarmen. Daar horen bij: Eigenaarschap organiseren, Vanuit vertrouwen omgaan met risico’s, Onzekerheid toelaten, Onderzoek beperken, Verspilling toelaten en Gevolgen van risico’s verkleinen.

4. Als laatste moet de risicoleider het gewoon gaan Doen, experimenteren. Hierin vinden we de wat meer ‘traditionele’ vaardigheden als Functionele omvang organiseren, Alle lineaire en cyclische risicostappen zetten, Ontwikkelen, Dynamiek hanteren, Interacties doorzien en Afwijkingen vroegtijdig opmerken.

Aan de beschrijving van de vaardigheden kun je al zien dat er heel wat heilige huisjes sneuvelen, of volledig gerenoveerd worden. En dat werd tijd ook!

Een voor-de-hand-liggende vaardigheid is ‘Gevolgen van risico’s verkleinen’. Maar de insteek is verhelderend: de auteur stelt dat we te gefixeerd zijn op preventieve maatregelen. Met name bij risico’s met een kleine kans van optreden is het soms veel efficiënter om (alleen) maatregelen te treffen die het gevolg verminderen. Deze maatregelen treden pas in werking als het risico daadwerkelijk optreedt, de echte grote uitgaven doe je dus pas als ze werkelijk nodig zijn. Bij de aanleg van de Betuwelijn was er een risico op verzakking van de A15. Men kon kiezen tussen het preventief aanleggen van damwanden (à 4 miljoen) of het monitoren van mogelijke verzakkingen (à 2 ton) en dan direct repareren. Uiteindelijk trad verzakking niet op en werd 3,8 miljoen bespaard.

Ook voor-de-hand-liggend is de vaardigheid ‘Afwijkingen opmerken’. Hier presenteert hij het allerbelangrijkste aandachtspunt van de 100, waar iedereen mee zou moeten beginnen (zo zegt hij zelf): ‘het ontwikkelen van mentale fitheid’. Dat is verrassend! Het is een essentiële voorwaarde om met onzekerheid te kunnen omgaan, je eigen angst daarvoor te verminderen, je snel te kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden. En hoe word je mentaal fit? Ga naar een ‘sportschool voor je geest’, mediteer. Heel verfrissend om dit in een boek over risicomanagement, o nee sorry, risicoleiderschap, tegen te komen.

Minder voor-de-hand-liggend is de vaardigheid ‘Variatie toelaten’. Hierin wordt korte metten gemaakt met het gestandaardiseerde risicomanagement: één aanpak en protocol, spreadsheets en rapportages. Lekker efficiënt. Maar is het ook effectief? Bereik je hiermee het gestelde doel? Het gaat voorbij aan verschillen in werkwijzen van afdelingen in een organisatie, verschillende producten, diensten, activiteiten. Ik zou willen toevoegen: verschillende soorten mensen. Omgaan met risico’s vereist wendbaarheid, wat je niet bereikt door een ‘betonnen framework’. Ik zat letterlijk te applaudisseren toen ik deze paragraaf las.

Ook verrassend is de vaardigheid ‘Variatie benutten’ en het bijbehorende attentiepunt ‘De kracht van diversiteit benutten’: het bespreekbaar maken van de perceptieverschillen over de relevante risico’s. Als er geen verschil van inzicht is over risico’s moet je je juist zorgen maken. Het gaat hier óók over luisteren, je eigen oordeel parkeren, hoe absurd de mening van een ander ook lijkt te zijn. Een variant is de ‘grijze zwaan’: risico’s die wèl bekend zijn, alleen niet bij degenen die er iets aan moeten doen. Daarom is het belangrijk om met grote diversiteit aan deelnemers het gesprek aan te gaan.

Verder is opvallend het attentiepunt ‘Geen of beperkt onderzoek doen’, waarbij hij de gaswinning in Groningen aanhaalt. Hoe zinvol waren de onderzoeken van de laatste jaren? Wisten we niet allang dat de gaswinning aardbevingsrisico veroorzaakte? Hebben de onderzoeken meer inzicht opgeleverd? Of waren ze een bestuurlijke dekmantel om de lastige besluiten uit te stellen? Een risicoleider stelt zich de vraag of extra onderzoek ook echt benodigde informatie oplevert. Staat de beoogde risico-reductie in verhouding tot het extra geld èn de extra tijd die de onderzoeken kosten?

Uit bovenstaande bloemlezing blijkt al dat dit boek veel nieuwe inzichten oplevert en veel onderwerpen aankaart. Het is dan ook een stevig boek geworden, dat je niet in één keer uitleest. De kaders en voorbeelden verluchtigen de theorie, en regelmatig is er humor te vinden! Er wordt erg veel verwezen naar het vorige boek van de auteur, Risicogestuurd werken in de praktijk, dit boek is in feite een vervolg, of aanvulling, daarop. Desondanks is Risicoleiderschap prima te lezen als je dit boek (nog) niet kent, zoals ik

Neem daarbij de opluchting dat iemand nu eens expliciet het instrumentele, conventionele risicomanagement op de korrel neemt, dan is het resultaat voor mij: een uitstekend boek voor de moderne risicomanager of businessmanager die risicoleider wil worden maar óók, en misschien met name, voor de bestuurders en toezichthouders die hechten aan een aanpak die alleen op compliance is gericht, wars zijn van onzekerheid, en hun heil zoeken in gestandaardiseerde processen gevat in gebruiksonvriendelijke risicomanagementapplicaties, resulterend in aparte rapportages en overleggen die ver afstaan van de core business. Risicoleiderschap is in alle lagen van het bedrijf nodig, dus eigenlijk is het boek Risicoleiderschap voor iedereen.

'Risicomanagement is te belangrijk om overgelaten te worden aan de afdeling risicomanagement.'

Elly Stroo Cloeck is specialist op het gebied van GRC en Internal Audit. Daarnaast schrijft ze samenvattingen en recensies van managementboeken. Ze ontving dit boek van Managementboek.nl om te recenseren.

Elly Stroo Cloeck is specialist op het gebied van GRC en Internal Audit. Daarnaast schrijft ze samenvattingen en recensies van managementboeken.

Recensie door Peter de Roode 

In Risicoleiderschap laat Martin van Staveren zien dat er een nieuwe kijk is vereist op risico’s. Een paradigmaverschuiving is nodig om de overgang te maken van risicomanagement naar risicoleiderschap. Dat dit niet zonder slag of stoot zal gaan, is duidelijk. Om die reden beschrijft Van Staveren de belangrijkste vaardigheden die noodzakelijk zijn.

In het oude paradigma doet de opvatting opgeld...

Lees verder >
Drs. Peter de Roode is zelfstandig adviseur en trainer. Hij ondersteunt organisaties bij het invoeren van grootschalige veranderingen waarbij gedragsverandering centraal staat. Hij is auteur van de boeken 'Meegaan of dwarsliggen' (2006) 'Werkvormen voor managers' (2010) en ‘Leidinggeven kun je zelf!’ (2012). Samen met meerdere auteurs schreef hij onder red. van Rob van Es het boek ‘Praktijkboek Veranderdiagnose’ (2013) en schreef hij samen met Peter van den Boom het boek ‘Theatervoorstellingen in organisaties’ (2015). Naast zijn schrijfactiviteiten organiseert hij trainingen en seminars over actuele managementthema's.

Recensie door Pauline Voortman 

Een quote van Harriet Tubman, Amerikaans voorvechter van de afschaffing van de slavernij: ‘als ik meer slaven ervan had kunnen overtuigen dat ze slaaf waren, had ik er meer kunnen redden.’

Martin van Staveren heeft ook een missie: de afschaffing van het conventionele risicomanagement. Het is zijn missie om, door mensen anders te leren omgaan met risico’s, hen binnen én buiten organisaties gelukkiger te maken. ‘We kunnen gelukkiger worden door onnodige risico’s tijdig in beeld te hebben en te beheersen. Tegelijkertijd is het nodig onvermijdelijke risico’s onverschrokken te nemen. We moeten vooral leren onderscheid te maken tussen onnodige risico’s en onvermijdelijke risico’s. Op deze manier kunnen we, met elkaar, doelen realiseren, in de meest brede betekenis.’

Om dit te bereiken is risicoleiderschap essentieel. Niet alleen voor formele leidinggevenden, maar voor vrijwel iedereen, in vrijwel elke organisatie, aldus Martin van Staveren in zijn nieuwe boek Risicoleiderschap.

Risico’s zijn bekende en mogelijke obstakels, waarvan we alleen nog niet weten of ze ook optreden. Die onzekerheid binnen en buiten organisaties is, zo stelt hij, de enige nieuwe zekerheid in de VUCA (Volatility, Uncertainty, Complexity, Ambiguity) wereld van vandaag. En de functie van conventionele risicomanager blijkt daar niet geschikt voor te zijn. Daarover is hij heel stellig. In dit boek presenteert hij een alternatief vanuit een nieuwe rol: die van risicoleider. Het nieuwe leiderschap dat hierbij hoort vraagt om nieuwe vaardigheden, zoals bewustzijn van je mindset én het gedrag dat daaruit voortkomt. Dat vraagt om een wezenlijk andere benadering.

Aan de andere kant benadrukt hij ook de overeenkomsten met het traditonele risicomanagement. Risicomanagement bestaat uit zes opeenvolgende stappen. Het gaat om (1) doelen bepalen, (2) risico’s identificeren, (3) risico’s classificeren, (4) omgaan met risico’s, (5) evalueren of eventuele maatregelen werken en (6) risicorapportage en -communicatie. Het risicogestuurd werken van Van Staveren gaat uit van exact dezelfde zes stappen. Toch is er, schrijft hij, één essentieel verschil: het gangbare en veelal instrumentele risicomanagement staat naast de dagelijkse management- en werkprocessen, terwijl risicogestuurd werken volledig is ingebed in de dagelijkse processen. Die werkprocessen ziet hij breed: ze variëren van strategische besluitvorming, via allerlei bedrijfsactiviteiten tot administratieve processen. Een risicoleider werkt risicogestuurd, heeft waardevolle doelen als focus, subjectiveert, kwalificeert en gaat om met risico’s, benut daarvoor bestaande processen en is als zodanig een rolmodel.

Het gangbare, conventionele risicomanagement legt de nadruk op systemen, planning, controle, beheersbaarheid en daarmee maakbaarheid. Risicogestuurd werken legt juist meer nadruk op mens, cultuur, flexibiliteit, leren, aanpassingsvermogen en de realiteit van beperkte maakbaarheid van organisaties. Juist als je de onzekerheden die je onderweg tegenkomt (beter) leert hanteren, kun je sneller en goedkoper je organisatiedoelen en persoonlijke werkdoelen realiseren. Dit in plaats van verzet ertegen, of ontkenning ervan.

Door de zes stappen voor risicosturing zo vorm te geven dat ze naadloos aansluiten op de bestaande werkwijze in een organisatie, kan bewust worden gekozen wat per gekozen doel aan onzekerheid acceptabel is, en wat niet. Alleen aan onacceptabele onzekerheid hoeft dan wat te worden gedaan. Waar het vooral om gaat is dat je met behulp van zijn aanpak structuur aanbrengt in het mengsel van rationele, emotionele of organisatiepolitieke overwegingen, om zo de portie willekeur proberen te beperken. Risicosturing is in feite een manier om de bestanddelen van dat mengsel (enigszins) te scheiden, of op z’n minst te onderkennen. Om op basis daarvan bewuste en onderbouwde keuzes te maken over wat te doen, of niet te doen.

Van Staveren illustreert hoe de door hem bepleitte nieuwe benadering past binnen dé wereldwijd ontwikkelde en toegepaste standaarden voor risicomanagement, ISO 31000 uit 2018 en COSO ERM uit 2017. Die gebaseerd zijn op principes en nadrukkelijk niet op regels. Dit geeft de vrijheid om die principes zelf op een passende wijze in te vullen.

Hoe ziet deze nieuwe filosofie, nieuwe benadering er nu uit?

Van Staveren beschrijft 20 vaardigheden die de kern vormen van dit boek. Met behulp van onderbouwende literatuur en eigen praktijkvoorbeelden neemt hij de lezer mee in deze vaardigheden die hij onder de vier overkoepelende leiderschapsvaardigheden doelgerichtheid, diversiteit, durven en doen gerubriceerd heeft. Van Staveren raadt de lezer aan per keer slechts enkele vaardigheden door te nemen en toe te passen, omdat hij zich realiseert dat het behapbaar moet blijven. Dat is een goed advies, want het is veel!

Daarom is het ook goed dat hij veel overzichten maakt en steeds de essentie blijft benadrukken: de mens staat centraal, doelen vormen het uitgangspunt en de manier waarop je de risico’s rond die doelen in kaart brengt, hangt af van je percepties. Het gaat er om die verschillen in percepties bespreekbaar te maken. Juist het bespreken van deze verschillen kan leiden tot nieuwe inzichten en betere besluiten over de omgang met risico’s. Om deze gesprekken op een goede manier te voeren, is het nodig een sociaal veilige omgeving te creëren en ook aan de vaardigheden die daarvoor nodig zijn, besteedt hij aandacht. Hij benadrukt daarbij dat het voor een risicoleider belangrijk is jezelf en je eigen risicobereidheid te kennen.

En daar zit voor mij de crux van het boek. Want daarvoor moet je weten hoe je in het leven staat! Energie stoppen in het bewustworden van je eigen overtuigingen en gedrag en het daar met elkaar over hebben, is (nog) niet de prioriteit van huidige (risico)managers, is mijn ervaring. Wat zeker niet wegneemt dat ik enthousiast ben over deze benadering en praktische handleiding om de omslag van ‘spreadsheet’risicomanagement naar die van risicosturing te maken. Van Staveren kan met deze onzekerheid leven en doet zijn best zijn ‘slaven’ te overtuigen, hij gaat ervoor!

Pauline Voortman is bedrijfskundige en werkzaam als trainer en adviseur. Zij combineert dit met onderzoek en richt zich op vraagstukken rond organisatie-ontwikkeling. Zij heeft zich gespecialiseerd in het thema vertrouwen in organisaties. Ze is verbonden aan TrustWorks.

Justin van Lopik is eindredacteur van Managementboek Magazine, platform voor business professionals.